Tarixi abidələr yalnız memarlıq nümunəsi deyil, həm də bir xalqın mədəni irsi və tarixidir. Kilsələr, məscidlər, qalalar, muzeylər və digər tarixi tikililər yüz illərlə qorunaraq gələcək nəsillərə ötürülür. Lakin bu tikilərin qarşılaşdığı ən böyük təbii risklərdən biri ildırım zərbələridir.

Müasir ildırımötürücü (Lightning Protection System – LPS) sistemləri məhz bu riskləri minimuma endirmək üçün istifadə olunur.

Niyə tarixi tikililər ildırım riski altındadır?

Tarixi tikilərin böyük hissəsi:

• yüksək nöqtələrdə yerləşir;
• qüllə və günbəzlərə malikdir;
• daş və taxta konstruksiyaların birləşməsindən ibarətdir;
• elektrik və yanğın təhlükəsizliyi baxımından müasir standartlara uyğun layihələndirilməyib.

Bu xüsusiyyətlər onları ildırım zərbələrinə qarşı daha həssas edir.

Birbaşa ildırım zərbəsi aşağıdakı nəticələrə səbəb ola bilər:

• yanğın;
• dam örtüyünün zədələnməsi;
• divarlarda çatlar;
• elektrik avadanlıqlarının sıradan çıxması;
• təhlükəsizlik sistemlərinin dayanması;
• bərpası mümkün olmayan tarixi elementlərin məhv olması.

İldırımötürücü sistemi necə işləyir?

Peşəkar ildırımdan mühafizə sistemi üç əsas hissədən ibarətdir.

1. Hava terminalı (Air Terminal)

Damın ən yüksək hissəsində yerləşdirilən ildırımötürücü başlıq ildırım enerjisini qəbul edir.

2. Endirici keçiricilər (Down Conductors)

Tutulan elektrik enerjisi xüsusi keçiricilər vasitəsilə təhlükəsiz şəkildə aşağı istiqamətlə ötürülür.

3. Torpaqlama sistemi (Earthing System)

Enerji torpaq elektrodları vasitəsilə təhlükəsiz şəkildə yerə ötürülərək bina və insanlar qorunur.

Bu sistem düzgün layihələndirildikdə ildırım enerjisi bina konstruksiyasından keçmir və tikiliyə zərər vermir.

Tarixi binalarda layihələndirmə niyə fərqlidir?

Yeni tikilən binalardan fərqli olaraq tarixi abidələrdə məqsəd yalnız təhlükəsizlik deyil, həm də memarlıq görünüşünü qorumaqdır.

Bu səbəbdən layihələndirmə zamanı:

• görünməyən marşrutlardan istifadə olunur;
• daş və fasad elementlərinə minimum müdaxilə edilir;
• korroziyaya davamlı materiallar seçilir;
• beynəlxalq standartlara uyğun hesablama aparılır.

Belə yanaşma həm təhlükəsizliyi təmin edir, həm də tarixi görünüşü qoruyur.

Azərbaycanda ildırımdan mühafizə niyə vacibdir?

Azərbaycanda da məscidlər, kilsələr, tarixi tikililər, muzeylər, inzibati binalar, sənaye müəssisələri və yaşayış kompleksləri ildırım riski ilə qarşılaşır.

Peşəkar şəkildə layihələndirilmiş ildırımötürücü sistemi:

• insan həyatını qoruyur;
• yanğın riskini azaldır;
• elektrik avadanlıqlarını mühafizə edir;
• tikilinin xidmət müddətini artırır;
• bahalı bərpa işlərinin qarşısını alır.

Nəticə

İldırım hadisəsi saniyənin mində biri ərzində baş versə də, onun yaratdığı ziyan on illərlə davam edə bilər. Xüsusilə tarixi və mədəni irs obyektlərində düzgün layihələndirilmiş ildırımdan mühafizə sistemi təkcə texniki həll deyil, həm də gələcək nəsillərə qarşı məsuliyyətdir.

Aktivenerji beynəlxalq standartlara uyğun ildırımdan mühafizə, torpaqlama və elektrik təhlükəsizliyi sahəsində layihələndirmə, quraşdırma və texniki xidmət göstərərək müxtəlif təyinatlı obyektlərin etibarlı qorunmasını təmin edir.

FAQ

• Tarixi binalar niyə ildırımötürücü sisteminə ehtiyac duyur?
  Çünki hündür konstruksiyalara malik olduqları və bəzən yanıcı materiallardan istifadə edildiyi üçün ildırım zərbələrinə daha həssas olurlar.
• İldırımötürücü sistemi tarixi binanın görünüşünü korlayırmı?
  Xeyr. Düzgün layihələndirmə zamanı keçiricilər və digər elementlər memarlıq xüsusiyyətlərini qoruyacaq şəkildə inteqrasiya edilir.
• IEC 62305 nədir?
  Bu, ildırımdan mühafizə sistemlərinin risk analizi, layihələndirilməsi, quraşdırılması və texniki xidmətini tənzimləyən beynəlxalq standartdır.
• Azərbaycanda tarixi və müasir binalar üçün ildırımdan mühafizə sistemi quraşdırmaq vacibdirmi?
  Bəli. İldırım zərbələri insan həyatı, elektrik avadanlıqları və tikililər üçün ciddi risk yaradır. Peşəkar layihələndirilmiş sistemlər bu riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.